X
تبلیغات
سنتور نوازی

سنتور نوازی

یک سنتور خوب چه سنتوری است

یک سنتور خوب چه سنتوری است؟این یکی از اساسی ترین سئوالاتی است که هر خریدار سنتور در هر سطحی با آن مواجه است.واقعاً یک سنتور خوب چه خصایصی باید داشته باشد؟اولین چیزی که به آن نگاه میشود قیمت آن است. قیمت در ساز هیچ ضابطه ای ندارد. حتی بهترین سازهای موجود از نظر هزینه ساخت و چوب و سیم و جعبه هیچ تطابقی با قیمتی که اعلام میشود ندارد بعضا حتی تا چندین ده برابر بین هزینه ساخت که بعضا به شکل سری سازی ساخته می شود با قیمت فروش تفاوت است. البته این ملاک درستی برای سنجش نیست چرا که مهارت و هنر استاد سازنده خود قیمتی گزاف دارد که با پول اصلا قابل محاسبه نیست. یک سنتور خوب چه سنتوری است؟این یکی از اساسی ترین سئوالاتی است که هر خریدار سنتور در هر سطحی با آن مواجه است.واقعاً یک سنتور خوب چه خصایصی باید داشته باشد؟اولین چیزی که به آن نگاه میشود قیمت آن است. قیمت در ساز هیچ ضابطه ای ندارد. حتی بهترین سازهای موجود از نظر هزینه ساخت و چوب و سیم و جعبه هیچ تطابقی با قیمتی که اعلام میشود ندارد بعضا حتی تا چندین ده برابر بین هزینه ساخت که بعضا به شکل سری سازی ساخته می شود با قیمت فروش تفاوت است. البته این ملاک درستی برای سنجش نیست چرا که مهارت و هنر استاد سازنده خود قیمتی گزاف دارد که با پول اصلا قابل محاسبه نیست. من سازنده ای را میشناسم که قیمت گذاری ساز خود را به اساتید واگذار می کرد. یادم هست ایشان در سال 81 سازهایش را از دم 300 هزارتومان می فروخت که من یکی خریدم و مدتی بعد استاد اردوان کامکار به او گفته بود قیمت سازش را افزایش دهد. اخیرا شنیدم سازهایش حدود یک میلیون بفروش میرساند. سازی که من گرفتم از نظر ساخت عالی بود همه اجزای ساز با ظرافت ساخته و پرداخته شده بود گوشیها به دقت در جای خود قرار گرقته بود همگی یکسان و یکنواخت از صدای سازهم کاملاً معلوم بود که پل گذاری خوب انجام شده فقط قدری طول کشید که ساز کوک را خوب نگهدارد که من را قدری به زحمت انداخت. اما در جمع خوب بود و خیلی بیش از قیمتش می‌ا‌رزید البته این را هم بگویم بعضی سازها با مضراب لخت صدای زیبایی نمیدهند و اصطلاحاً صدا قاطی می‌شود. که این ساز کمی این حالت را داشت من هم که خودم 70٪ با مضراب لخت میزنم. در این کنار اگر به سازهای سازندگان شهیری چون مرحو استاد ناظمی، عارفی، سرخوش، میثاقیان، وظیفه دوست که من 2 سال در هنرستان موسیقی و منزل ایشان افتخار شاگردی ایشان را داشتم و توضیحاتی درباره ایشان میدهم، استاد داریوش سالاری استاد رضائی (یزد) نگاه کنیم هر یک خصیصه خود را دارند. میگویند در عشق باید مجتهد بود نه مقلد استاد ناظمی که تکلیفش روشن است و همه داستانش را می دانند. ایشان خود مجتهد بود و فنون کار را بیشتر خود کشف کرد که البته بر مبنای راهنمائی‌های حبیب سماعی بود. مانند استاد قنبری مهر که خود به تکنیک خاصی دسته یافته بود و البته در این بین از راهنمائی های امثال استاد پایور هم بی بهره نبود داستان ویلن مشهورش را که منوهین را شگفت زده کرده بود را همه میدانند. من این توفیق را داشته ام که مدتی با ساز ناظمی بنوازم البته نه پولش را داشتم و نه گیرم می‌آمد این قضیه یک اتفاق بود که وقتی در سال 71 خدمت استاد کیانی و بعدا شاگرد ایشان آقای سعدی نژاد در موسسه ساز نوروز خیابان حقوقی طبقه چهارم (طبقه بالای دفتر موسسه ماهور) ردیف میرزا عبدالله میزدم صدای ساز طوری بود که حتی کسی هم که یک ماه است ساز میزند تشخیص میدهد روی یک ساز درجه یک میزند و این لطف استاد کیانی بود که به شاگردان اجازه داده بود روی چنین سازی تمرین کنند جالب این که خود استاد این ساز را به نسبت دیگر سازهای ناظمی بهتر از متوسط ارزیابی می‌کرد. غیر از ناظمی استاد سالاری هم خود مبتکری عجیب است که درباره اول چند سطر جلوتر مینویسم. از ساز و خود استاد وظیفه دوست بگویم که از نزدیک با ایشان آشنا هستم. من سال 69 در کلاسهای آزاد هنرستان موسیقی خدمت ایشان رسیدم و دو سال خدمتشان ساز زدم ایشان خود از شاگردان استاد پشنگ کامکار بودند نواری هم دارند که اصفهان چپ زده اند و یک چهار مضراب عجیب و غریب دارد که خود ایشان ساخته در عین زیبایی زدنش خیلی سخت است. ساز سازی را هم شروع کردند که مدتها پیش استاد ناظمی کار کردند و در نهایت تبدیل به یک سازنده طراز اول شدند سازهای وی ضمن حفظ تکنیک ساخت ناظمی از صدا دهی خوبی برخوردارند که نوازنده را برسر ذوق می آورند. استاد رضائی هم که در یزد تشریف دارند خود مدتها شاگرد ناظمی بودند و حتی یک نوازنده ماهر ممکن است نتواند تفاوت بین ساز ایشان و ساز ناظمی را تشخیص دهد. می توانید به سایت ایشان مراجعه کنید : www.rezaee-santour.com اما در مورد استاد سالاری من ایشان را از سال 69 میشناسم که در نارمک کارگاه ساز سازی داشتند البته هنوز هم همان نارمک هستند اما در کارگاهی دیگر. من قدری در مورد استاد سالاری مینویسم البته چون با ایشان بیشتر اشنا هستم و بارها به کارگاهشان رفتم و ایشان هم مثل خود من در هند درس خوانده‌اند. سالاری رشته فیزیک صوت خوانده و بقول ما مهندس آکوستیک است از سوی دیگر با نوازندگی سنتور، سنتور هندی، سیتار، طبلا و سه‌تار تا آنجا که من خبر دارم آشنایی کامل دارد خصوصا در سیتار شاگرد راوی شانکار استاد شهیر هندی و خبر دارم با شرما استاد سنتور هندی که من سال 2001 کنسرت شرما و بسم الله خان را در هند رفتم دوستی نزدیک دارد. ایشان در سازسازی سنتور سازندگان دیگر را آنالیز کردند و حتی در ساختمان ساز قدری تغیر دادند و ابعاد متفاوتی را بدست آوردند که باعث شده کوک ساز دیر در برود یکی از سازهای استاد را من در تابستان چندسال پیش بردم شمال دیدم کوک در نکرده بطوری که باورم نمیشد که اینطور باشد آخر به این نتیجه رسیدم که گوش من خراب شده اما هرکی ساز داردید تأیید کرد که کوکش درست است نمیدانم چرا کوک در نمیکرد؟ ایشان درپی این هستند که مشکلات سنتور را حل کنند. و از سویی ابتکاراتی هم دارند که جالب است مثل آن سنتور دوطرفه مشهور که من با آن زده ام خیلی عجیب بود آن روز یک طرف ماهور بود سوی دیگر چهارگاه. سنتور بیسکویتی هم ساخت ایشان است که علیرغم اسمش که نشان از نازکتر بودن آن دارد صدا دهی خوبی داشت. دستگاهی هم بود که روی سنتور نصب میشد مانند ویلن که پیچ رگلاژ دارد ربع پرده ها را میشد سریع عوض کرد نفهمیدم عاقبت آن چه شد فقط دیده بودم با آن ساز نزده بودم.خلی از موضوع اصلی دور شدم نتیجه این که برای خرید یک سنتور باید قبل از هر چیزی به جنبه ظاهری و نجاری آن توجه داشت یک ساز با نجاری و پرداخت ضعیف که کلاف آن کج باشد یا دور سوراخ سیم گیر یا گوشی‌های آن ترک باشد و یا هنگام کوک سیم گوشی را بچرخاند و یا سیم درست تابیده نشده باشد (بهتر است دوسیم به هم تابیده شوند نه این که مثل طناب دار یکی دور دیگری) قطعاً صدای خوبی ندارد. حتما ساز را از روی دو کلاف روی میز شیشه ای قرار دهید تا طراز بودن آن را مطمئن شوید و از روی صفحه زیرین روز میز شیشه‌ای تاکید میکنم شیشه ای بگذارید و به شکل الاکلنگی حرکت دهید تا مطمئن باشید شکم نداده و صاف است اگر این مطالب رعایت شده باشد تازه باید وارد مبحث صدا دهی شده تناسب بلندی صدا خرک های با لا پائین و وسط را دقت کنید توجه کنید خصوصا خرک هشتم تقه نداشته باشد و پشت خرک ها اصطلاحا کر نباشد و صدا به وضوح از آن شنیده شود و تازه در این مرحله بهتر است از یک استاد و یا کسی که خوب وارد است مشورت بگیرید. پیشنهاد میکنم ساز را از سازنده بگیرید و به خرید مضراب و نمد و سیم از فروشندگان سطح شهر اکتفا کنید که هم از نظر قیمت به نفع شماست هم این که با یک استاد آشنا میشوید و معامله میکنید نه یک فروشگاه که ساز استاد سالاری که 200 هزارتومن سال 75 به کسی داده بود را 500 هزارتومن در حوالی وزارت ارشاد به خود ایشان قیمت دهند.این توضیح را هم در جمله آخر بدهم که من الآن ساز سالاری ندارم و فقط یک لاکوک ساخت آقای کفاش زاده در اصفهان سال 71 دارم که ساز کم نظیری است و البته داستان جالبی دارد که چگونه بدست من رسید که گفتنش اینجا مایه اطاله کلام بیشتر است.
+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389ساعت 15:29  توسط اردلان  | 

نوازندگان نامدار سنتور

پرویز مشکاتیان
فضل‌الله توکل
حبیب سماعی
حسین صبا
ابوالحسن صبا
حسین ملک
فرامرز پایور
علیرضا جواهری
رضا شفیعیان
مجید کیانی
مسعود شناسا
همایون همدانیان
میلاد کیایی
سیامک آقایی
اردوان کامکار
مسعود ملک
مسعود شناسا
+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389ساعت 15:29  توسط اردلان  | 

ساختار ساز

این ساز از جعبه‌ای ذوزنقه‌ای شکل تشکیل شده که اضلاع آن عبارت‌اند از: بلندترین ضلع، نزدیک به نوازنده و کوتاهترین ضلع و موازی با ضلع قبلی و دور از نوازنده و دو ضلع جانبی با طول برابر که دو ضلع قبلی را به طور مورب قطع می‌کند. ارتفاع سطوح جانبی ۸ تا ۱۰ سانتیمتر است.

جعبه سنتور مجوف است و تمام سطوح جعبه چوبی است. بر روی سطوح فوقانی دو ردیف (معمولاً ۹تایی)خرک چوبی قرار دارد؛ ردیف راست نزدیک‌تر به کناره راست ساز است و ردیف چپ کمی بیشتر با کناره چپ فاصله دارد (فاصله بین هر خرک ردیف چپ تا کناره چپ را «پشت خرک» می‌نامند). از روی هر خرک چهار رشته سیم هم‌کوک عبور می‌کند ولی هر سیم به گوشی معینی پیچیده می‌شود. گوشی‌ها در سطح جانبی راست کنار گذاشته شده‌اند. سیم‌های سنتور به دو دسته «سفید» (زیر) و «زرد» (بم) تقسیم می‌شوند. دسته سیم‌های سفید بر روی خرک‌های ردیف چپ و سیم‌های زرد بر روی خرک‌های ردیف راست به تناوب قرار گرفته‌اند. طول قسمت جلوی خرک در سیم‌های سفید دو برابر طول آن در قسمت پشت خرک است و می‌توان در پشت خرک نیز از سیم‌های سفید استفاده کرد (صدای آن به نسبت عکس طول، یک اکتاو نسبت به صدای قسمت جلوی خرک بالاتر است). همچنین هر سیم زرد، یک اکتاو بم‌تر از سیم سفید بلافاصله بعد از آن صدا می‌دهد
+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389ساعت 15:28  توسط اردلان  | 

پیشینه

سنتور بر پایهٔ شواهد و قراین یکی از کهن‌ترین سازهای منطقه به شمار می‌رود. کهن‌ترین اثری که از این ساز بر جا مانده، از سنگ‌تراشی‌های آشور و بابلیان[نیازمند منبع] (۵۵۹ قبل از میلاد) است. در این سنگ‌تراشی‌ها، صف تشریفاتی که به افتخار آشور بانیپال بر پا شده مجسم گردیده و سازی که شباهت زیادی به سنتور امروزی دارد، در میان آن صف دیده می‌شود.

ابوالحسن علی بن حسین مسعودی (مرگ به سال ۳۴۶ ه.ق) گذشته نگار نامدار و نویسنده کتاب مروج‌الذهب در شرح اوضاع موسیقی در زمان ساسانیان، هنگام نام بردن از سازهای متداول موسیقی ساسانی، واژه سنتور (سنطور) را ذکر می‌کند. در کتب قدیم و تألیفات ابونصر فارابی و ابن سینا نیز نام سنتور چند بار ذکر شده‌است.

عبدالقادر مراغه‌ای ساز یاطوفان را معرفی کرد که شبیه سنتور امروزی بود با این تفاوت که برای هر صدا فقط یک تار می‌بستند و با جابجا کردن خرک‌ها، آن را کوک می‌کردند.

نام سنتور در اشعار منوچهری نیز آمده‌است:کبک ناقوس‌زن و شارک سنتورزَن است فاخته نای‌زَن و بربط شده تنبور زنان


سنتور، سازی کاملاً ایرانی است که برخی ساخت آن را به ابونصر فارابی نسبت می‌دهند که مانند بربط، ساز دیگر ایرانی بعدها به خارج برده‌شد.[نیازمند منبع]

برخی پژوهشگران بر این باورند که سنتور در زمان‌های بسیار دور از ایران به دیگر کشورهای آسیایی رفته‌است، چنان که امروزه نیز گونه‌های مشابه این ساز در عراق، ترکیه، سوریه، مصر، پاکستان، هند، تاجیکستان، چین، ویتنام، کره، اوکراین و دیگر کشورهای آسیای میانه و نیز در یونان نواخته می‌شود.

بر پایهٔ اسناد و مدارک، نگارگری‌ها و مینیاتورهای سده‌های پیش، آنچه که ما امروزه به عنوان سنتور در اختیار داریم در واقع سنتوری است که از نزدیک به یکصد و پنجاه سال پیش (زمان قاجار) با شکل و شمایل کنونی خود در اختیار هنرمندان این مرز و بوم قرار دارد. چنان که سنتورهای محمدصادق خان (که نخستین نمونه صوتی ساز سنتور به جا مانده از دوران قاجار متعلق به وی می‌باشد)، حبیب سماع حضور و حبیب سماعی، در ابعاد، شمار خرک و چگونگی ساخت، بسیار نزدیک به سنتور امروزی است.

بررسی تاریخ گردش و تحول ساز سنتور نشان می‌دهد که این ساز طیف گسترده‌ای از سبک‌ها و مکاتب گوناگون را در سدهٔ کنونی به خود اختصاص داده، به گونه‌ای که پس از یک بررسی اجمالی، می‌توان اذعان داشت حداقل ۱۵ سبک و مکتب گوناگون و فعال در این عرصه شهره خاص و عام‌اند.[نیازمند منبع]

تنوع و جوراجوری چشمگیر مکاتب و سبک‌ها باعث تنوع در صدادهی ساز، تکنیک نوازندگی و چگونگی آهنگ‌سازی و نغمه‌پردازی در سطوح گوناگون بوده‌است.

سنتور، یا آنچنان که استاد ابوالحسن خان صبا گاه می‌نوشت: سنطور، در سال‌های پایانی عصر قاجار، سازی تقریباً فراموش شده و رو به نابودی بود. سازهای اصلی، تار، تنبک و کمانچه بودند و دوره قاجار، در واقع «عصر تار» بود. تعداد کمی سنتور می‌نواختند و تعداد کمتری نیز سنتور می‌ساختند و می‌آموختند
+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389ساعت 15:27  توسط اردلان  | 

شناخت سنتور

 یکی از سازهای موسیقی ایرانی است. فرهنگ دهخدا سنتور را اینگونه تعریف کرده است[۱]: « از سازهای ایرانی به شکل ذوزنقه که دارای سیم‌های بسیاری است و به وسیله دو مضراب چوبی نواخته می‌شود.»
+ نوشته شده در  پنجشنبه سیزدهم خرداد 1389ساعت 15:26  توسط اردلان  |